EAJG-Debat: opvallend saai

Ik was gisteren naar het EAJG verkiezingsdebat in Felix Merites. Onder leiding van Marjan Sax en Hedy d’Ancona debatteerden vijf zittende Kamerleden en GroenLinks-kandidaat Arjan El Fassed over Israel en Palestina. Ik had iemand meegenomen die in elke opmerking of gebeurtenis direct de grap ontdekt, dus mijn linkeroor was de halve avond bezet door de terzijdes van deze persoon.

Dat maakte de avond voor mij levendiger dan hij voor anderen geweest moest zijn, want het was allemaal nogal technisch. Af en toe riep er eens iemand wat uit de zaal, maar zelfs die op zich geestige intermezzi maakten niet dat de avond sneller opschoot. En dat terwijl er buiten tientallen mensen hadden gestaan die niet naar binnen konden, omdat er veel meer belangstelling was dan men tevoren had gedacht. Iedereen wilde over de aanval van Israel op de vredesflottilla praten, maar daar was amper ruimte voor. Die opgekropte emotie hing als damp in de zaal.

Paradoxaal genoeg werd het tijdens het half uurtje dat voor vragen uit de zaal was gereserveerd niet spannender. Sommige vragenstellers – of liever gezegd statementmakers – schoten zo heftig van de rem dat ik me slechts plaatsvervangend zat te schamen. Dat was een onverwachte wijze les: een rare, niet ter zaken doende opmerking wordt er niet interessanter van als je hem uitschreeuwt. Appeleren aan de emotie van de Kamerleden met zielige verhalen over Palestijnen en Israeli’s is ook niet interessant, want die kunnen er niets mee, behalve ‘goh, wat erg’ zeggen.  De invloed van de Kamerleden op wat er in het buitenland gebeurt is nu eenmaal beperkt; zij kunnen slechts indirect bijsturen.

Ik schrijf niet voor niets: opvallend saai. Altijd is de makke van dit soort bijeenkomsten dat iedereen alles al eens heeft gezegd. De zes mannen achter de drie hoge tafels herhaalden in meerderheid uitspraken die zij al honderd keer in honderd andere zaaltjes hadden gedaan. Slechts wanneer zij een vraag kregen van buiten de gebaande paden, gebeurde er iets. Misschien was het geinig voor ze om eens in een omgeving te verkeren waarin ”verbondenheid met Israel” anders wordt uitgelegd dan slaafs volgen van de Israelische hasbara, of in de bijbelse verbondenheid met het volk van Israel. Voor Joel Voordewind van de CU zal de lol er echter snel afgegaan zijn, want hij werd door co-presentatrice Hedy d’Ancona met dedain bejegend. De CDA-vertegenwoordiger, Kamerlid Maarten Haverkamp, had het ook niet makkelijk.  Hij kreeg een aantal keren onder uit de zak over het beleid van zijn partijgenoot minister Verhagen, en moest zich om zijn stemgedrag in de Kamer bij Hedy d’Ancona verontschuldigen.

De twee vertegenwoordigers van de huidige regeringscoalitie waren duidelijk de onderliggende partij, en zij werden af en toe echt onbeschoft aangevallen.  Oud-EAJG-bestuurder Hajo Meyer, die misschien eens zou moeten nadenken over de vraag of hij deze bijeenkomsten nog wil bezoeken, begon te krijsen en te vloeken tegen Voordewind. Niemand greep in. Dat viel me tegen, omdat je je als organisatie zo diskwalificeert en je opgebouwde goodwill weer kwijt raakt.

Waar ligt het nu aan dat er in zo’n in potentie spannende ontmoeting met de macht toch niet gebeurt wat je hoopt? Dat ligt deels natuurlijk ook aan de zaal. Als je als spreker tegenover een zaal zit die veel van een onderwerp weet,  loop je de kans op een soort wederzijdse metaalmoeheid. De oorzaken van het conflict, de oplossingen, de moeilijkheden, de onmogelijkheden – blablabla.  Zeker wanneer de sprekers binnen de bandbreedte opereren die in Nederland gebruikelijk is. Iedereen is voor een Twee Staten Oplossing.

Niemand pleitte gisteravond bijvoorbeeld voor deportatie van Palestijnen. En niemand pleitte voor de Een Staat Oplossing. In een debat ben je dan eigenlijk vrij snel klaar met elkaar, en gaat het verder over het politieke handwerk van nevenkwesties als de Blokkade van de Gazastrook en druk op Israel via het Associatieverdrag. En wie dat dan moet doen, en waarom het niet gebeurt. Interessant, maar niet nieuw. En aangezien de sprekers er te ver vanaf staan om op zo’n avond echt zaken te kunnen doen,  krijgt het iets onwezenlijks.

Binnen deze kaders van voorspelbaarheid vielen een aantal zaken op. Bijvoorbeeld het verschil tussen Hans van Baalen en Atzo Nicolai. Van Baalen vertrok vorig jaar richting het Europarlement. Zijn woordvoerderschap werd overgenomen door Atzo Nicolai.  Nicolai is overduidelijk geen Van Baalen-kloon, geen neo-con. Dat valt in hem te prijzen. Hij pleitte ervoor de situatie tussen Israeli’s en Palestijnen los te trekken van het Clash of Civilizations verhaal. Hij had harde woorden voor Minister Verhagen, die te kritiekloos achter Israel had aangelopen en daardoor de bijzondere relatie tussen Nederland en Israel te weinig had ingezet om zaken voor elkaar te krijgen. Zoals bijvoorbeeld een discussie over een eind aan de blokkade van Gaza. Aan de andere kant temperde hij de verontwaardiging van de zaal over de Nederlandse tegenstem in de Mensenrechtenraad over het onafhankelijke onderzoek naar de aanval op de vredesschepen, die zelfde middag bij de VN.

Voor de vertegenwoordigers van de drie linkse partijen was het ongetwijfeld fijn tijdens zo’n debat eens niet de antisemitische anti-Israel dhimmitude te vertegenwoordigen, maar als een bondgenoot te worden gezien.  Martijn van Dam, buitenlandwoordvoerder van de PvdA, nam de gelegenheid om zich te beklagen over zijn voormalige coalitiepartners. Zonder de bijsturende werking van de PvdA was het Israel-beleid van Balkenende 4 nog veel en veel meer eenzijdig pro-Israel geweest. Arjan El Fassed, kandidaat van GroenLinks,  kon zijn heldere verhaal doen. Jasper van Dijk, de vervanger van Harry van Bommel van de SP, kwam er nogal bekaaid vanaf, maar misschien was hij daar juist wel blij mee, omdat hij vertelde die middag een uur te hebben gediscussierd met leerlingen van de Joodse Scholengemeenschap Maimonides. En daar was het nogal fel aan toe gegaan. Hij verzuchtte dat het conflict  ‘een loopgraven-oorlog’ was, waar iedereen met meer distantie naar zou moeten kijken.

Dat de avond niet volledig ten onder ging in meer van het zelfde, kwam door de  laatste vraag. Aan het eind van de avond vroegen Sax en d’Ancona hoe de zes in de afgelopen jaren veranderd waren, wat er voor hen veranderd was sinds zij zich bezig hielden met dit onderwerp.  De antwoorden werden direct veel persoonlijker. Iedereen was in Israel en de Gebieden geweest,  en iedereen was zich – bleek tussen de regels – het totale leplazarus geschrokken van de situatie van de Palestijnen. Meer frustratie over de onoplosbaarheid, meer passie voor het onderwerp, boeiende en inspirerende ontmoetingen met ‘gewone Israeli’s en Palestijnen’… enfin.

Tenslotte: de vragen die niet werden gesteld.

Het is meestal zo dat degenen die de kans krijgen een vraag te stellen die aangrijpen voor een rant en een onsamenhangend betoog. Mijn jarenlange ervaring, en het maakt niet uit waar een bijeenkomst over gaat. Dat mag allemaal, maar het gaat wel van de tijd af.  Je zou kunnen besluiten de vragen op een briefje te laten schrijven, en de voorzitters te laten kiezen, maar dat had EAJG niet bedacht.

Daarom hier drie vragen van drie leden van het publiek, die niet werden gesteld:

- Naar aanleiding van de discussie over de boycot van producten van Israelische nederzettingen uit de bezette Palestijnse gebieden wilde iemand weten om welke producten het in de praktijk gaat. Sinaasappels, computers, hand- en bodylotion? Geen idee. En betekent het instellen van een boycot, naar analogie van de Boycot Outspan actie, dat het in Israel nu net zo erg is als in Zuid-Afrika?

- Blauwhelmen zijn niet ideaal. Maar kunnen zij in Gaza niet veel betekenen voor de onmiddellijke wederopbouw? Moet Gaza niet eens een tijdje net als Bosnie en Kosovo onder de hoede van de internationale gemeenschap worden gesteld?

En tenslotte: hoever is de PvdA van Martijn van Dam bereid te gaan om in een nieuw regeerakkoord een paragraaf over het Midden-Oosten op te nemen, met voorstellen voor concrete stappen die Nederland kan zetten om de zaak te helpen oplossen?

We horen het misschien nog.